Przeskocz do treści
Iskra i dym Wędliny domowe bez bajek

Wędzenie

Wędzenie kiełbasy: temperatura i czas od osuszania do parzenia

Wędzenie kiełbasy od osuszania po parzenie: temperatury ze źródeł, czas według kalibru i różnice między pomiarem w komorze a środkiem.

Stanisław Bąk 7 min czytania

Pętka kiełbasy na kijach w murowanej komorze, rozsunięte tak, że się nie dotykają, w rzadkim dymie

Jak długo wędzić kiełbasę? Wędzenie kiełbasy dymem gorącym według rozdziału 7 „Poradnika dobrego wędzenia” obejmuje trzy fazy, razem 50–160 min, co wyliczam z podanych czasów.

To jeszcze nie jest kiełbasa do jedzenia. Po dymie idzie kocioł. FAO liczy krócej: sam dym gorący to niewiele ponad 10 min dla cienkich kiełbas i do godziny dla grubych. Dlatego przy każdej liczbie pytajcie, co ona obejmuje, bo inaczej porównujecie jabłka z węgierkami.

Ja w zakładzie miałem osuszanie, dym i parzenie w jednym cyklu. W domu mam wędzarnię za stodołą i osobny kocioł.

Trzy fazy dymu gorącego

Patrzcie na całą tabelę. „Poradnik dobrego wędzenia” opisuje dym gorący dwa razy, w rozdziale 7 i 8, i liczby się trochę rozjeżdżają. Zostawiam obie wersje obok siebie. Wybierać z nich wygodnych kawałków nie będę.

Faza Poradnik, rozdz. 7 Poradnik, rozdz. 8
Suszenie powierzchni 45–55 °C, 10–40 min 40–50 °C, 10–40 min
Wędzenie właściwe 45–60 °C, 30–100 min 40–50 °C, 30–90 min
Przypieczenie powierzchni 70–85 °C, 10–20 min 80–90 °C, 10–20 min

Podczas suszenia Poradnik dopuszcza brak dymu albo dym rzadki. Potrzebny jest pełny dopływ powietrza i odprowadzenie pary. Rozdział 8 przy wędzeniu właściwym podaje dym od średnio gęstego do bardzo gęstego oraz powolny ruch powietrza. Przy przypiekaniu przepływ znów ma być szybki.

Rachunek własny ma tutaj prosty wzór:

t = t suszenia + t wędzenia + t przypieczenia

Z danych rozdziału 7 otrzymuję:

  • minimum: 10 + 30 + 10 = 50 min,
  • maksimum: 40 + 100 + 20 = 160 min.

Dla rozdziału 8 minimum również wynosi 50 min, a maksimum: 40 + 90 + 20 = 150 min. To sumy skrajnych czasów, nie wynik pomiaru.

Przypieczenie powierzchni sprawy nie kończy. Według rozdziału 7 głębsze warstwy mają wtedy dopiero 40 °C i są surowe. Ładny kolor, a w środku surowizna. Tak samo rozdzielam te pojęcia przy temperaturze i czasie wędzenia szynki.

Jak długo wędzić kiełbasę według kalibru

FAO opisuje dla kiełbas parzonych kolejność: zaczerwienienie, wędzenie, parzenie. Zaczerwienienie odbywa się w gorącym powietrzu bez dymu. Wędzenie kończy pożądana barwa.

Niżej jest tabela 8 FAO, a w dwóch ostatnich kolumnach moje dodawanie. To tabela dla kiełbas parzonych w zakładach. Domowa partia nie skończy się co do minuty i nikt wam tego nie obiecuje.

Wyrób i kaliber według FAO Zaczerwienienie według FAO Wędzenie według FAO Parzenie według FAO W komorze, rachunek Łącznie z parzeniem, rachunek
Parówki 20/22 mm 45–50 °C, 30 min 65–70 °C, 30–45 min 74–80 °C, 10 min 60–75 min 70–85 min
Kiełbasy wędzone 32–40 mm 45–50 °C, 45 min 65–70 °C, 45–60 min 74–80 °C, 30 min 90–105 min 120–135 min
Kiełbasy typu bolońskiego 70–90 mm 45–50 °C, 60 min 65–70 °C, 45–60 min 74–80 °C, 60 min 105–120 min 165–180 min

Wzory są jawne: t komory = t zaczerwienienia + t wędzenia oraz t łączny = t komory + t parzenia. Dla kiełbasy 32–40 mm z FAO wychodzi 45 + 45–60 = 90–105 min w komorze. Po dodaniu 30 min parzenia otrzymuję 120–135 min.

FAO podaje też regułę parzenia: 1 min w 70 °C na 1 mm średnicy. Nie zastępujcie nią pomiaru temperatury wewnętrznej ani nie mieszajcie jej z tabelą bez namysłu. Różnicę między średnicą a masą omawiam przy kalibrach osłonek.

Żadne z przywołanych źródeł nie podaje czasu wędzenia na kilogram. Liczą się kaliber, etap procesu i barwa.

Osuszanie bez dymu

Najpierw ogrzejcie pustą komorę. Poradnik zaleca to przeciw skroplinom. Produkt ma wejść suchy, a początek procesu ma odprowadzić wilgoć z powierzchni. Ja zaczynam bez dymu, co mieści się w opisach Poradnika i FAO.

Rozsuńcie kije. Pętka nie mogą się dotykać, tak każe FAO, żeby powietrze chodziło wokół każdego batonu. Poradnik dokłada przewieszanie kijów dla wyrównania barwy.

Nie podaję godzin pokojowego osadzania dla kiełbasy w osłonkach naturalnych. Przywołane źródła takiego czasu nie ustalają. Ich wskazanie dotyczy suchej powierzchni i rozpoczęcia obróbki w nagrzanej komorze.

Sprawdźcie również samą osłonkę. Według FAO dym przepuszczają osłonki naturalne, celulozowe i kolagenowe. Poliamidowe oraz poliestrowe go nie przepuszczają. Dokładanie dymu tego nie zmieni.

Temperatura wędzenia kiełbasy a temperatura w środku

Termometr w komorze mówi, jak grzejecie. Sonda w batonie mówi, ile już doszło. Nie mylcie jednego z drugim.

Przeliczam według wzoru °C = (°F − 32) × 5/9:

  • 160 °F: (160 − 32) × 5/9 = 71,1 °C,
  • 145 °F: (145 − 32) × 5/9 = 62,8 °C.

Wytyczne UMN i NDSU przypisują 145 °F oraz 3 min odpoczynku całym kawałkom wieprzowiny. Nie przenoście tego na kiełbasę z rozdrobnionego mięsa. NDSU wyraźnie pozostawia dla mielonej wieprzowiny 160 °F.

Ja wybieram 72 °C z FAO. To mój wybór technologiczny, nie wynik badania. FAO podaje tę wartość wprost dla kiełbas parzonych. Jest też nie niższa niż przeliczone 71,1 °C z wytycznych amerykańskich uczelni. Jednocześnie uczciwie zaznaczam: Poradnik odradza przekraczanie 70 °C. Te zalecenia pozostają rozbieżne.

FAO podaje wodę do parzenia 74–80 °C. Poradnik podaje 75–80 °C. Przy problemach z osłonką sprawdźcie też opis, dlaczego kiełbasa pęka przy parzeniu.

Wędzenie kiełbasy bez parzenia

Możecie zakończyć ogrzewanie w wędzarni zamiast w kotle. Musicie wtedy prowadzić wędzenie z pieczeniem, a nie zatrzymać się na barwie.

Rozdział 8 Poradnika opisuje końcową fazę w 75–90 °C przez 20–50 min, aż środek osiągnie 68–70 °C. Czas zależy tam od przekroju i składu. To opis tego źródła, z jego własnym celem temperatury wewnętrznej.

Pieczenie oznacza też inny ubytek masy. Poradnik podaje 10–20 % dla dymu gorącego oraz 15–30 % dla wędzenia z pieczeniem.

Rachunek własny: m po = m przed × (1 − u), gdzie u jest ubytkiem zapisanym jako ułamek.

Przy zakresie 10–20 % z Poradnika otrzymuję:

  • 1 kg × (1 − 0,20) = 0,80 kg, a przy mniejszym ubytku 0,90 kg,
  • z 5 kg pozostaje 4,0–4,5 kg,
  • z 10 kg pozostaje 8,0–9,0 kg.

Przy pieczeniu i ubytku 15–30 % z Poradnika z 1 kg wychodzi 0,70–0,85 kg. Z 5 kg wychodzi 3,5–4,25 kg. Przyjmuję wyłącznie podane zakresy, bez innych zmian masy.

Po obróbce FAO nakazuje szybkie chłodzenie. Przestrzega przed przetrzymywaniem w 20–40 °C i podaje przechowywanie w ≤ 4 °C. Obróbka ogranicza drobnoustroje, nie usuwa ich wszystkich.

Wędzenie kiełbasy swojskiej

Słowo „swojska” temperatury nie ustala, czasu też nie. Liczy się skład i średnica. Proporcje omawiam osobno przy kiełbasie swojskiej. Tutaj prowadzimy już nadziany produkt przez obróbkę.

Dla kalibru 32–40 mm możecie odczytać przebieg z tabeli FAO powyżej. Zwróćcie uwagę na kocioł po wędzeniu. Samego etapu dymienia nie traktujcie jako całej obróbki.

Poradnik opisuje również powtórne wędzenie kiełbas trwałych i półtrwałych po parzeniu oraz ostudzeniu. Podaje zimny dym do 22 °C przez kilka godzin. To dalszy etap określonej technologii.

FAO wiąże zimne wędzenie między innymi z kiełbasami surowymi fermentowanymi. Kiełbasa surowa wędzona wymaga osobnego rozpatrzenia. Pominięcie kotła samo z siebie nie ustanawia takiej technologii.

Czego tu nie ma

Nie ma temperatury komory ani dymu gwarantującej dotrzymanie limitów WWA. Poradnik wprost zastrzega niedostatek danych do wyznaczenia takiej wartości. W jego raporcie z badań kiełbas najwięcej znaczyła maksymalna temperatura dymu, nie czas. Między paleniskiem pod spodem a tradycyjnym paleniskiem oddalonym nie było większej różnicy w limitach: w obu grupach spełniało je nie więcej niż 52 % próbek. Szczególnie wysokie stężenia znaleziono przy wędzeniu bezpośrednim.

Trzymajcie żar zamiast płomienia. Nie prowadźcie wędzenia do bardzo ciemnej barwy i gorzkawego smaku, przed czym przestrzega Poradnik.

Przywołane materiały nie zawierają przepisu prawa nakazującego domowi konkretną temperaturę środka kiełbasy. Nie róbcie z zalecenia technologicznego nakazu prawnego. Ja oddzielam źródło od własnego wyboru. Wy też oddzielajcie kolor od dogrzania środka, inaczej kończycie pracę według wyglądu zamiast według procesu.

Źródła

Liczby mam z warsztatu, ale sprawdzam je u tych, którzy je ustalali. Na tym stoi ten tekst.

  1. Poradnik dobrego wędzenia, Radom 2014 (red. merytoryczna prof. Z. Dolatowski, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie): rozdz. 7 i 8, technologie wędzenia i obróbka cieplna; rozdz. 11, zalecenia; rozdz. 17, raport z badań WWACentrum Doradztwa Rolniczego, Oddział w Radomiu / Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsitrzy fazy dymu gorącego (temperatury, czasy, ubytek 10–20 %), wędzenie z pieczeniem do 68–70 °C w batonie, parzenie 75–80 °C
  2. Heinz G., Hautzinger P., „Meat Processing Technology for Small- to Medium-Scale Producers”: wędzenie, kiełbasy parzone, tabela 8FAO, 2007zaczerwienienie ok. 50 °C, dym 65–70 °C przez 30–60 min, parzenie 74–80 °C do co najmniej 72 °C, czasy według kalibru
  3. Safe food temperatures: Heating and coolingUniversity of Minnesota Extensionmięso mielone 160 °F (71,1 °C) w środku
  4. New pork cooking guidelines similar for beef (23.05.2011)North Dakota State University Extensionmielona wieprzowina nadal 160 °F, całe kawałki 145 °F i 3 minuty
  5. Przeliczenia własne: stopnie Fahrenheita na Celsjusza, suma czasów faz, czas w komorze według kalibru z tabeli FAO, masa kiełbasy po wędzeniuIskra i dym; wzory podane w tekście